رئیس مرکز تخصصی هنرهای ملی و آئینی شهرداری اصفهان گفت: یکی از برنامه‌های مردم کاشان در شب عاشورا مراسم شمع‌زنی است که در آن، در ساعاتی مانده به غروب آفتاب ۷۲ شمع به یاد ۷۲ شهید روز عاشورا در دست گرفته و به‌صورت پابرهنه در ۴۰ مکان مذهبی و مقدس شهر روشن می‌کنند.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری شهید یاران، عزاداری محرم با فرهنگ و آداب شهرهای مختلف درهم‌آمیخته است و هر یک از مناطق کشورمان هم سبک و سیاق خود را در عزاداری و برپایی مراسم سوگواری دارند.

از سوی دیگر در بسیاری از سنت‌های عزاداری شهرهای مختلف، شباهت‌های فراوانی وجود دارد و برپایی دسته‌های عزاداری، تعزیه، گرداندن علم، چاووشی‌خوانی و نخل، کتل و تهیه غذای نذری از جمله مراسمی است که در شهرهای کشور برپا می‌شود. گاهی این سنت‌ها به‌اندازه‌ای جالب توجه است که مردم را نه‌تنها از سراسر کشور، بلکه از کشورهای دیگر به تماشا دعوت می‌کند.

در این گزارش به بررسی چند آئین مختص به روزهای پایانی دهه اول ماه محرم پرداختیم:

منصور قربانی، رئیس مرکز تخصصی هنرهای ملی و آئینی شهرداری اصفهان در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا پیرامون آئین شمع‌زنی و چهل منبر اظهار کرد: از برنامه‌های مردم کاشان در شب عاشورا مراسم شمع‌زنی است که در آن در ساعاتی مانده غروب آفتاب، ۷۲ شمع به یاد ۷۲ شهید روز عاشورا در دست گرفته و با وضو و طهارت و به‌صورت پابرهنه در ۴۰ مکان مذهبی و مقدس شهر نظیر زیارتگاه‌ها، مساجد، تکیه‌ها و حسینیه‌ها به یاد شهیدان کربلا شمع روشن می‌کنند.

وی افزود: دلیل اینکه عزاداران به چهل مکان مقدس می‌روند و در آن مکان‌ها شمع روشن می‌کنند، این است که بنا به نوشته مقاتل و تاریخ عاشورایی، کاروان اسرای اهل بیت (ع) را از کربلا تا شام چهل منزل بردند.

رئیس مرکز تخصصی هنرهای ملی و آئینی شهرداری اصفهان خاطرنشان کرد: متولیان مکان‌های مقدس منبری برای روشن کردن شمع در جلو ورودی این محل‌ها در نظر گرفته و در کنار آن منبر کاسه‌ای می‌گذارند تا شمع زنان نقل و نبات و بسته‌های مشکل‌گشا و شکلات را در آن قرار داده و متولی آن مکان این نذورات را بین کودکان تقسیم می‌کند.

مروری بر آیین‌های اصفهان در عاشورا/ از شبیه‌سازی صحرای کربلا تا حضور در ۴۰ منبر

وی همچنین در خصوص آئین جغجغه زنی گفت: در روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی، رسم جغجغه زنی در تعدادی از شهرها و روستاهای اصفهان با حضور عزاداران حسینی انجام می‌شود.

قربانی با بیان اینکه عزاداران در دسته‌های چند نفره یا به صورت انفرادی، دو عدد جغجغه چوبی را در دست گرفته و در کوچه‌ها به پرسه زنی مشغول می‌شوند و هم‌زمان با برهم کوبیدن جغجغه‌ها و صدای خاص آن را در گوش کوچه‌ها طنین‌انداز می‌کنند، اظهار کرد: این مراسم معمولاً از نقطه خاصی آغاز می‌شود و در امامزاده‌ای به نقطه اوج می‌رسد و پس از عزاداری در این دو محل و نوحه خوانی، عزاداران به مکان آغاز باز خواهند گشت

مروری بر آیین‌های اصفهان در عاشورا/ از شبیه‌سازی صحرای کربلا تا حضور در ۴۰ منبر

وی همچنین در توضیح آئین شبیه‌سازی فرات و صحرای کربلا گفت: شهر هرند از جمله کانون‌های اصلی عزاداری شرق اصفهان به شمار می‌رود که سوگواران زیادی را از دیگر مناطق شرقی به این شهر می‌کشاند.

رئیس مرکز تخصصی هنرهای ملی و آئینی شهرداری اصفهان ادامه داد: در آئین شبیه سازی فرات و صحرای کربلا، تمامی صحنه‌های واقعه کربلا شبیه‌سازی می‌شود و به صورت آئین عزاداری از مکانی موسوم به قدس الحسین این شهر به طرف حسینیه ادامه پیدا می‌کند.

مروری بر آیین‌های اصفهان در عاشورا/ از شبیه‌سازی صحرای کربلا تا حضور در ۴۰ منبر

وی در خصوص آئین فانوس گردانی در کوهپایه با بیان اینکه این آئین در شهر و در شب شام غریبان برگزار می‌شود، تصریح کرد: این مراسم با قدمتی بیش از ۲ قرن در حقیقت از اصلی‌ترین مراسمات بومی این منطقه محسوب می‌شود و عزاداران حسینی در این منطقه با حرکت از روستای جبل مسیر عزاداری خود را آغاز می‌کنند.

قربانی ادامه داد: در مراسم فانوس گردانی کوهپایه مردم با در دست گرفتن فانوس‌های روشن و همچنین علامت‌هایی که با تعداد زیادی فانوس که عمدتاً چهل عدد است و گردش در کوچه و خیابان و روضه خوانی اهل بیت غریب و مظلوم امام حسین (ع) به سمت امامزاده شاه ناصر این منطقه رفته و این امامزاده محل عزاداری و اجتماع عزاداران حسینی در شام غریبان می‌شود

نوشته آشنایی با میراث ناملموس محرم اصفهان (آیین‌ها و مراسم)/ اولین بار در پایگاه خبری شهید یاران. پدیدار شد.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری شهید یاران، سنت گِل مالی یکی از مهمترین میراث‌های معنوی لرستان و بیانگر عمق غم و اندوه مردم این دیار در سوگ امام حسین (ع) و یاران باوفایش در عاشورای حسینی است که هرساله با شکوه و عظمت خاصی برگزار می‌شود.

همزمان با دهمین روز محرم و فرارسیدن عاشورای حسینی، مردم لرستان با برگزاری سنت “گِل مالی” و نواختن ساز “چَمَرونه”، اوج غم و اندوه خود را در عزای از دست دادن حسین (ع) به نمایش می‌گذارند تا نشان دهند ۱۴۰۰ سال گذر زمان هم نتوانسته است اندکی از رنج و اندوه مسلمانان را در مصیبت حسین (ع) بکاهد.

“چَمَر” در زبان لری به معنای عزا و غم اندوه بزرگ از دست دادن عزیزان است و آهنگی که توسط طبل‌ها و سرنا‌ها نواخته می‌شود نیز به “چمرونه” معروف است که از دیرباز در اغلب شهر‌های لرستان رسم بر این بوده که هنگام از دست دادن عزیزان هم زمان با نواختن آن، گِل ماتم به سر و سینه می‌زده و با همین گِل در مراسم عزاداری حضور می‌یافته اند.

صبح عاشورا همه جای شهر را حزنی عظیم فرا گرفته است و نوازندگان ساز “چَمَری” با استقرار در هیات‌های مذهبی عزاداری و نواختن “چمرونه” مردم را به حضور در سوگ حسین (ع) فرا می‌خوانند، دسته‌های زنجیرزنی و سینه زنی از همان ساعات نخستین صبح تمامی لباس‌های خود را آغشته به گِل می‌کنند تا در غم عزای حسین و یاران باوفایش، خاکی‌ترین عزاداری تاریخ را به نمایش بگذارند.

مالیدن “گِل” به شانه‌ها در مراسم عزای لرستانی‌ها رسم بوده و اوج اندوه افراد را در غم از دست دادن عزیز خود نشان می‌داده که امروزه این رسم کماکان در میان مردم برخی روستا‌ها و شهر‌های آن از جمله خرم آباد، دلفان، پلدختر، کوهدشت و سلسله همچنان پابرجا است.

تاسوعا و عاشورا که فرامی رسد، هیچ غمی بزرگتر از غم از دست دادن سقای دشت کربلا و سرور و سالار شهیدان نیست و عزاداران لرستانی نه تنها خود را به گِل آغشته می‌کنند بلکه کودکان و نوجوانان خود را نیز به پای حوضچه‌های گِل آورده و با “گِل مالی” کردن آنها، این رسم ماندگار را سینه به سینه به آیندگان منتقل می‌کنند تا همچنان در میان مردم استان پابرجا و جاودانه بماند.

زنان لرستانی نیز اغلب با کشیدن نقش پنجه گِلی به یاد دست‌های قطع شده علمدار کربلا بر روی چادر‌های خود در این سنت معنوی شرکت کرده و گاه تمامی چادر‌های خود را به گِل آغشته می‌کنند چرا که معتقدند هیچ مصیبتی بالاتر از مصیبت از دست دادن حسین (ع) نیست.

هیات‌ها و خیمه‌های عزادارن حسینی لرستان در عصر تاسوعا با درست کردن حوضچه‌هایی بزرگ و فراهم آوردن خاک رس نرم به شکل گنبدی در این حوضچه ها، خود را آماده برگزاری آیین “گِل مالی” می‌نمایند و خانواده‌های عزادار نیز با خریداری گلاب‌های نذری و گذاشتن آن‌ها در حوضچه‌ها برای مخلوط کردن با خاک رس، هیات‌ها را در برگزاری باشکوه آیین یاری می‌دهند.

همزمان با طلوع آفتاب، مردان عزادار لرستانی و جوانان و نوجوانان در کنار حوضچه‌ها جمع می‌شوند و به نوبت در گِل به عمل آمده و معطر شده با گلاب وارد می‌شوند و تمامی لباس‌های خود را به گِل آغشته می‌کنند، برخی نیز با ماندن در این حوضچه‌ها سایرین خصوصا کودکان را در گل مالی کردن لباس‌های خود یاری می‌دهند تا اجتماع بزرگترین عزاداری خاکی تاریخ شکل گیرد و نشان دهند که داغ حسین تنها داغی است که تا قیام قیامت در دل ارادتمندان به اهل بیت (ع) خاموش نمی‌شود.

امروزه برخی از افراد ماشین‌های خود را نیز گِل اندود می‌کنند و برخی از بانوان نیز مقداری از گِل را با خود به تبرک به خانه می‌برند و با کشیدن آن بر چهار گوشه خانه معتقدند حسین (ع) اهل منزل را تا عاشورای دیگر از بلایا ایمن می‌کند، خطاطان نیز با استفاده از گِل رس نام‌های علمدار دشت کربلا، سالار شهیدان و حضرت زینب (س) را بر پشت لباس‌های مشکی کودکان، نوجوانان، جوانان و چادر‌های مشکی بانوان می‌نویسند و هرکسی در این روز سعی می‌کند با هنری که دارد نذری را ادا کند و سهمی از این ره توشه آخرت برگیرد.

اینک دسته‌ها و هیات‌های عزادار، گِل ماتم بر سر گرفته اند و با راه افتادن در خیابان‌ها و نوحه سرایی، سینه زنی و زنجیرزنی به عزاداری می‌پردازند و با همین لباس‌های گِل اندود نماز ظهر عاشورای خود را با سایر عزاداران حسینی در معابر و خیابان‌های شهر اقامه می‌کنند تا همچنان مصیبت عزای حسین (ع) بر دل‌های شیعیان تازه بماند.

۲ هزار و ۵۰۰ هیات مذهبی در عزاداری‌های ایام محرم و صفر میزبان مردم لرستان هستند که یکهزار و ۸۷۰ هیات از این تعداد دارای مجوز رسمی و مابقی نیز زیرمجموعه هیات ‌های دارای مجوز می‌باشند.

نوشته گِل مالی، مخلصانه‌ترین عزاداری لرستانی‌ها در مصیبت حسین (ع) اولین بار در پایگاه خبری شهید یاران. پدیدار شد.